Als het noodlot toeslaat

Wat doe je als werkstuk in de vernieling ligt.

Mijn liefde voor houtdraaien komt door het gegeven dat het zoveel diverse uitdagingen biedt, je kunt draaien van zeer klein tot zeer groot en de keuze in houtsoorten is praktisch oneindig.
Mijn normale draaiwerk bestaat voornamelijk uit kleine tot medium grote werkstukken, de reden
hiervoor is simpel, mijn draaigereedschap is gebaseerd op regulier werk en mijn werkplaats en
houtopslag zijn ook beperkt in afmetingen.
Maar van tijd tot tijd, kan ik de verleiding om grotere objecten te draaien niet weerstaan.
Begrijp me niet verkeerd met groter bedoel ik, diameters tot ca. 40 –50 cm. en 30 – 40 cm hoog, dit is wel het maximum wat ik en mijn draaibank aankunnen.
Als ik wel eens hout van grotere omvang vergaar, dan zet dit me ook meteen aan het denken wat ik hiervan zou kunnen maken.
In het najaar van 2005 heb ik een paar stukken Essen stam van ca. 100 cm. lengte en met een diameter van 35 / 40 cm. verkregen, om scheuren of splijten te voorkomen zouden deze stammen in de lengte doorgezaagd moeten worden.
Om wat tijd te winnen om te bedenken wat ik met deze stammen zou gaan doen, heb ik de kopse einden behandeld met "end seal", een paraffine product om kops hout te beschermen tegen te snel uitdrogen, en ze vervolgens weggezet in mijn houtopslag.

Op een gegeven moment kreeg ik het idee om twee grote identieke vazen hiervan te maken, dus ging ik aan de slag.

Het idee was om de vazen nat voor te draaien en na te draaien als ze verder gedroogd waren.

Zo gezegd, zo gedaan, na het voordraaien heb ik ze 1½ jaar laten drogen, maar toen ik ze uit de houtopslag ging halen om ze verder af te draaien, ontdekte ik tot mijn grote schrik dat ze hevig gescheurd waren.

De linker vaas kan nog wel gered worden, maar wat te doen met de rechter vaas ??

In dit soort situaties maken mijn hersens overuren, want ik kan geen werkstukken weggooien waar ik al zoveel energie in heb gestoken. Ik begon dus na te denken over wat ik nog met deze gespleten vaas zou kunnen doen.

Dit nadenken is een langzaam proces, het is niet zo dat ik een kunstenaar ben die vol zit met ideeën, maar meer een houtdraaier die graag creatief bezig is en af en toe wat artistiek werk maakt.
Het duurde uiteindelijk een half jaar voordat ik een goed idee had.

Dus aan de slag met dit idee, maar al doende heb ik dit idee weer moeten bijstellen vanwege enkele foutjes in het gehele proces.
Het eindresultaat heel anders dan mijn eerste idee, maar ik ben zeer tevreden met het uiteindelijke resultaat.

	Foto 1 Het Essen stamstuk, 36 cm. doorsnede en op 40 cm. lengte afgekort.
	Foto 2 Voor dit soort draaiwerk, tussen de centers, gebruik ik een opspanplaat welke is aangepast naar een drietands meenemer. Dit is een idee wat is overgenomen van Tracy Owen, een Engelse draaier. Het is een zeer robuuste meenemer voor grotere stukken hout.
	Foto 3 Aan de slag met een 16 mm. schalenguts. Met de frequentieregelaar is de snelheid zo geregeld dat de bank net niet staat te schudden. (tpm. = ca. 300-400 tpm.)
	Foto 4 Als het hout in balans is, kan de snelheid wat omhoog naar ca. 600 tpm. en begint het vormgeven.
	Foto 5 De buitenkant is ruwweg gevormd, de bodem is licht hol gedraaid zodat deze goed aansluit op de grote schroefplaat.
	Foto 6 De schroefplaat gemonteerd met schroeven van 6 x 50 mm.
	Foto 7 In balans draaien na montage op de schroefplaat.
	Foto 8 Voor het uithollen wordt eerst een gat geboord. Hiervoor gebruik ik een boor in een zelfgemaakte verlengschacht.
	Foto 9 Begin van het uithollen. De houtnerf loopt in de lengterichting van de vaas, dus het uithollen gebeurt in kops hout. Een paar jaar geleden heb ik bij een houtdraai demodag bij Willy Vanhoutte in België, een houtdraaier gezien (Andre Martel) die een door hem ontwikkelde uitdraai haak gebruikte. Toen ik zag hoe gemakkelijk uithollen in kops hout hiermee gaat, heb ik me ook zo'n uitdraaihaak gekocht en heb hier veel mee geoefend.
	Foto 10 Het vergt wel veel oefenen met deze uitdraaihaak, maar als je de slag te pakken hebt, is het een genot om te gebruiken. De haak werk als een guts, snijd het hout met de nerf mee. De snede start in het midden en met een trekkende beweging wordt de haak naar de rand bewogen. De haak wordt met de achterkant tegen het hout geplaats (net als de vouw bij een guts) en dan tegen de klok in gedraaid totdat hij begint te snijden. Om de diepte van de snede te bepalen wordt de haak simpelweg gedraaid, met de klok mee voor lichtere snedes en tegen de klok in voor zwaardere snedes.
	Foto 11 Als je de slag te pakken hebt, is het een lust om hiermee te werken, lange krullen vliegen je dan om de oren. Het is een snelle manier om kops hout uit te hollen en het resultaat is een zeer glad oppervlak. Maar je moet er wel goed geconcentreerd mee werken, deze uitdraaihaak kan erg agressief zijn als hij te ver wordt gedraaid en te grove snedes moet maken.
	Foto 12 Het proces van voordraaien is gereed, de wanddikte is 38 mm. gelaten. Het kops hout en de buitenzijde van de vaas zijn ingestreken met "End Seal", een parrafine was-emulsie die het hout beschermd tegen te snel drogen. De binnenzijde is onbehandeld gelaten. Het gewicht en de datum zijn op de bodem genoteerd om vast te kunnen stellen wanneer het hout droog is.
	Foto 13 Dit is de berg krullen van een enkele vaas.
	Foto 14 Catastrofe. !!!!!!!!!! Na een drogings periode van 1 ½ jaar zagen de voorgedraaide vazen er zo uit. De linker kan nog wel gered worden, maar de rechter was geschikt voor de open haard.
	Foto 15 Ik ben niet blij met dit soort ontwikkelingen, maar het geeft ook wel weer stof tot nadenken. Dit was het moment dat mijn hersens overuren maakten, ik weiger nl. om van zulke "mislukkingen" brandhout te maken.Het heeft ongeveer 6 maanden geduurd voordat ik een goed idee kreeg waarmee ik verder kon. Het "ruwe" idee was, de vaas nadraaien tot de gewenste vorm, de vaas vertikaal doormidden zagen en in de opening een strook RVS plaat te monteren. Zo gezegd, zo gedaan en de slag dan maar.
	Foto 16 De gegevens op de bodem. 15 Oktober 2005 gewicht 7 kg. 27 Maart 2007 gewicht 5 kg.
	Foto 17 Om de gespleten vaas te stabiliseren, heb ik er een stukje afvalhout ingelijmd.
	Foto 18 Nadraaien van de buitenkant met een 16 mm. schalenguts.
	Foto 19 Nadraaien van de binnenkant met de Martel uitdraaihaak. De gebogen beitelsteun geeft meer support dichter bij het te bewerken oppervlak, hierdoor treden er ook minder trillingen op in het gereedschap.
	Foto 20 Dit is een zelfgemaakte draaibeitel, het is een vierkante RVS staaf van 20 mm. met het beitelvlak onder 45 graden geslepen. Op het beitelvlak kunnen verschillende (ook zelfgemaakte) beitelplaatjes gemonteerd worden, hier is een rond en licht hol beitelplaatje gemonteerd. Het houten heft is zo gemaakt, dat de RVS staaf in en uit geschoven kan worden. De maximale lengte in uitgeschoven stand is ca. 50 cm. Met dit gereedschap wordt de binnenzijde van de vaas glad gemaakt. In het Engels heet dit "shear scraping", vrij vertaald, "scherend schrapen".
	Foto 21 De binnenkant wordt geschuurd met een 50 mm. schuurpad, van korrel 120 t/m 400. Hier gebruik ik een verlengstuk op de boormachine om dieper in de vaas te geraken, waarbij ik het verlengstuk gewoon in de hand hou.
	Foto 22 Nadraaien van de buitenkant met de schrobguts. De schrobguts wordt hier gebruikt omdat deze minder vibratie gaf dan de schalenguts.
	Foto 23 Hier wordt de schalenguts gebruik in een "scherende" snijbeweging om een glad oppervlak te verkrijgen. Het lijkt alsof de vaas stilstaat, maar dit komt door het gebruik van het flitslicht.
	Foto 24 De buitenzijde wordt geschuurd met behulp van een 125 mm. schuurpad op de boormachine, ook hier weer van korrel 120 t/m 400.
	Foto 25 Het vormen van de voet, in dit stadium was de voet nog een ontwerpidee, de gedachte was om hier 4 voetjes uit te snijden. Later heb ik het ontwerp weer moeten aanpassen en de voet kompleet verwijderd.
	Foto 26 Hier wordt de zaaglijn bepaald waar de vaas doormidden gezaagd wordt. Een stalen meetlat is bovenop de voet gelegd, exact over de hartlijn. Met een winkelhaak wordt deze lijn overgebracht naar de rand van de schaal, welke nu dus op het werkblad ligt.
	Foto 27 De zaagsnede uitgezet, precies tegenover de scheur aan de andere kant van de vaas.
	Foto 28 Op de cirkelzaag wordt de vaas in tweeën gezaagd.
	Foto 29 Op de vlakbank worden de twee helften vlak geschaaft. De beveiliging is vanwege de foto verwijdert.
	Foto 30 De twee heften valk geschaaft, nu moet de groef in de geschaafde vlakken worden gemaakt waar de RVS plaatstrook in moet vallen. Ik wist nog niet goed hoe ik dit zou moeten doen, want de groef moest slechts 1.5 mm breed worden.
	Foto 31 Hier is iets fout gegaan met het oorspronkelijke idee. Nadat de twee helften waren vlakgeschaafd, bleek de opening tussen de twee delen 40 mm. te zijn i.p.v. 20 mm. die ik gepland had. Ik had twee stroken RVS plaat van 1000 x 40 x 1,5 mm. gekocht, maar deze paste nu niet meer.
	Foto 32 Om me een goed beeld te kunnen vormen van de vaas met de opening ertussen, heb ik er een paar afvalklosjes tussen gelijmd Ik zou de RVS stroken nog kunnen toepassen, maar ik wist niet goed hoe ik een groef kon frezen van 1,5 mm. breed en 10 mm. diep. De vaas zou dan ook ovaal worden, maar dat was niet wat ik wou. Dus, mijn hersens weer aan het werk gezet om een andere oplossing te bedenken.
	Foto 33 Ik heb de vaas een paar dagen laten rusten om na te denken en kwam toen op het idee om de opening tussen beide delen op te vullen met een contrasterende houtsoort. Hiervoor heb ik Laburnum (Gouden Regen) gekozen, dit contrasteerd erg goed met het witte Essen. Met deze oplossing moest ook de voet opnieuw ontworpen worden, ik besloot om de voet geheel te verwijderen en er later een separate voet(en) aan toe te voegen.
	Foto 34 Nadat de Laburnum stukken waren uitgezaagd en passend geschuurd, zijn ze aan elkaar gelijmd.
	Foto 35 Omdat het vervolg van dit proces geheel handwerk werd, had ik besloten om de hoeken van het Laburnum tussenstuk en de vaasdelen af te ronden. Het was niet meer mogelijk om de vaas op de draaibank te monteren en een gladde aansluiting te verkrijgen. Hier wordt het Laburnum tussenstuk bewerkt op de schuurschijf.
	Foto 36 De binnenhoeken zijn bewerkt met een schuurrol op de draaibank.
	Foto 37 De twee vaashelften zijn ook op de schuurschijf en schuurrol bewerkt, verder schuurwerk was puur handwerk waarbij geschuurd werd van korrel 12 t/m 400.
	Foto 38 Voordat de stukken werden samengelijmd, zijn eerst de binnenzijden van de twee vaashelften geschuurd met een schuurpad van 50 mm. op de draaibank.
	Foto 39 Eerst wordt het Laburnum tussenstuk op een van de vaashelften gelijmd en de lijm eerst laten drogen. Voordat de tweede vaashelft ertegenaan werd gelijmd,werden eerst de uitstekende Laburnum einden afgezaagd en vlakgeschuurd met de rand van de Essen vaashelft.
	Foto 40 De tweede vaashelft wordt gelijmd. Hoe lijm je ronde vormen ?? Nou, gewoon met tape en klemmen.
	Foto 41 Met het verwijderen van de gedraaide voet wist ik dat ik een niet ontwerp voor een voet moest maken die achteraf gemonteerd kon worden. Het was een beetje uitproberen totdat ik het juiste ontwerp gevonden had. Met behulp van een stukje dubbelgevouwen karton is een mal gemaakt, zodat de voetjes ook identiek zouden worden.
	Foto 42 Op de lintzaag zijn de voetjes uitgezaagd en met behulp van een schuurwals op de draaibank zijn ze verder in model gebracht. De bevestiging aan de vaas was d.m.v. schroeven en lijmen aan het Laburnum middelstuk. De schroefgaten zijn met gesmolten meubelwas in de kleur van het hout gedicht.
	Foto 43 De rand is uit 4 segmenten, ook van Laburnum, samengesteld. Van een stukje triplex is een mal gemaakt voor het aftekenen van de segmenten. Een plankje Laburnum is gezaagd, geschaafd, afgetekend met de mal en uitgezaagd op de lintzaag.
	Foto 44 De segmenten zijn eerst twee aan twee, met een constructielijm koud tegen elkaar gelijmd. Na droging van de lijm zijn de twee halve ringen passend geschuurd en weer aan elkaar verlijmd.
	Foto 45 Op een grote opspanschijf van wat afvalhout is de rand vervolgens in model gedraaid. De rand was met dubbelzijdige tapijt tape bevestigd.
	Foto 46 De rand opgelijmd op de vaas. Omdat de vaas op de werkbank in elkaar is gezet, betekend dit dat deze niet meer exact rond is, dit hield in dat verdere afwerking van de rand met de hand moest gebeuren om een perfecte aansluiting te verkrijgen.
	Foto 47 Het uiteindelijke resultaat. Ondanks alle wijzigingen in ontwerp is het toch een mooie vaas geworden en ben ik zeer tevreden met dit resultaat.
	Foto 48 De gebruikte gereedschappen, Van links naar rechts: -De scheerschraper op vierkante schacht. -De Martel uitdraai haak. -Schalenguts, ik heb een 13 mm. en 16 mm. gebruikt. -De 32 mm. schrobguts.
	Foto 49 Close-up van de Martel uitdraai haak.